Οφθαλμιατρείο Μαρία Παπατζανάκη
Στοιχεία Επικοινωνίας
Σφακίων 58
Χανιά | Κρήτη
Τηλ: 28210-53122, 28210-52435, 28210-20190
Κινητό: 6973347813
e-mail: info@ofthalmiatroschania.gr
papamat1@otenet.gr
 

Ωχρά Κηλίδα

Εκφύλιση ωχράς κηλίδας

Τι είναι;

Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι πάθηση του οφθαλμού που συνήθως εμφανίζεται  σε προχωρημένη ηλικία. Πολύ συχνά αναφέρεται και ως Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχρας (ΗΕΩ) και στην Αγγλοσαξoνική ορολογία ως Age Related Macular Degeneration (ARMD ή AMD).

Η ακριβής αιτιολογία της νόσου παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστη και η τελική φάση της πάθησης σχετίζεται με την απώλεια της κεντρικής όρασης.

Η ωχρά κηλίδα είναι το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδή χιτώνα και βρίσκεται στο πίσω μέρος του οφθαλμού. Ο αμφιβληστροειδής μετατρέπει τα φωτεινά ερεθίσματα που δέχεται από το εξωτερικό περιβάλλον σε νευρικά ερεθίσματα και τα στέλνει στον εγκέφαλο, όπου γίνεται η επεξεργασία και η αντίληψη της εικόνας.
 

 

Αυτή μπορεί να είναι η εικόνα που βλέπουν άτομα σε προχωρημένο στάδιο ΗΕΩ

 

Η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την κεντρική όραση και μας παρέχει την διακριτική ικανότητα, έτσι ώστε να βλέπουμε με μεγάλη ευκρίνεια τις λεπτομέρειες της εικόνας. Το διάβασμα, η αναγνώριση των προσώπων, η οδήγηση, η διάκριση των χρωμάτων προϋποθέτουν υγιή ωχρά κηλίδα. Σε περίπτωση που υπάρχει κάποια αλλοίωση στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, η όραση είναι ελαττωμένη.
 

Υπάρχουν δύο μορφές ΗΕΩ

Οι δύο μορφές ηλιακής εκφύλισης της ωχράς είναι η ξηρή μορφή (γνωστή και ως μή εξιδρωματική ή ατροφική μορφή) και η υγρή μορφή (ή εξιδρωματική μορφή).
 

    φωτογραφία βυθού 1
 

Ξηρή μορ φή ΗΕΩ (φωτογραφία βυθού 1)

Η ξηρή μορφή ΗΕΩ είναι η πιο διαδεδομένη και η λιγότερο καταστροφική μορφή.

Έχει διάφορα στάδια εξέλιξης, στα αρχικά στάδια η όραση είναι συνήθως ικανοποιητική και καλύπτει τις καθημερινές ανάγκες.  Στα πιο προχωρημένα στάδια η όραση μειώνεται σημαντικά. Η ξηρή μορφή συχνά συνυπάρχει με τα λεγόμενα Drusen ωχράς κηλίδας.

Για λόγους όχι ακόμα εξακριβωμένους, η μακροχρόνια ύπαρξη Drusen μπορεί σιγά-σιγά να οδηγήσει στην ατροφία της ωχράς δηλαδή σε τέλεια αποδιοργάνωση και καταστροφή της ωχράς κηλίδας.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της κεντρικής όρασης. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει αποτελεσματική φαρμακευτική ή χειρουργική θεραπεία για αυτή την μορφή ΗΕΩ (εκτός από κάποια ειδικά συμπληρώματα διατροφής εξειδικευμένα για την ξηρά ΗΕΩ, που θεωρείται ότι καθυστερούν την επιδείνωση της νόσου).

Τα οπτικά βοηθήματα όπως οι μεγεθυντικοί φακοί, μπορούν να βοηθήσουν σε αυτές τις περιπτώσεις τα άτομα να διαχειριστούν καλύτερα την καθημερινή τους ζωή.
 

Υγρή μορφή ΗΕΩ

 Φωτογραφία υγρής μορφής ΗΕΩ με αιμορραγία
 

Αν και λιγότερο συχνή, η υγρή (εξιδρωματική) μορφή ΗΕΩ είναι υπεύθυνη για το 90% των περιπτώσεων σοβαρής απώλειας στην όραση.

Η υγρή ΗΕΩ ονομάζεται έτσι, διότι συνδέεται με την παρουσία υγρού κάτω από την ωχρά κηλίδα.

Το υγρό (ή το αίμα) προέρχεται από τα παθολογικά χοριοειδικά αγγεία (νεοαγγεία), που σχηματίζονται κάτω από την ωχρά. Τα νεοαγγεία αυτά είναι αγγεία ιδιαίτερα εύθραυστα, με αποτέλεσμα να υπάρχει διαρροή υγρών και αίματος από αυτά. Αυτή η διαρροή δημιουργεί αλλοιώσεις, οι οποίες καταστρέφουν τα φωτοευαίσθητα κύτταρα της ωχράς και έχει ως τελικό αποτέλεσμα την απώλεια της κεντρικής όρασης, εφόσον διαγνωσθεί αργά και μείνει χωρίς θεραπεία.
 

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Από τα πρώτα συμπτώματα που παρουσιάζονται στον πάσχοντα, στα αρχικά στάδια της υγρής ΗΕΩ, είναι η θολή και κυμματοειδής όραση. Ευθείες γραμμές παρουσιάζονται παραμορφωμένες, καμπύλες ή μπερδεμένες μεταξύ τους.

Σε πιο προχωρημένα στάδια εμφανίζεται μια μαύρη κηλίδα στο κέντρο της όρασης, που εμποδίζει την ορατότητα στο κέντρο και τη διακριτική ικανότητα.

 

Πώς ανιχνεύεται η ΗΕΩ;

 

Η διάγνωση της ΗΕΩ γίνεται εύκολα και γρήγορα στο ιατρείο με την βυθοσκόπηση (εικόνα 4). 

Απαραίτητες εξετάσεις για να καθοριστεί το στάδιο της νόσου, είναι η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT- εικόνα 4) και η φλουοροαγγειογραφία (εικόνα 3).

Ένας εύκολος και αποτελεσματικός τρόπος για να εξετάσει την όρασή του,  ο ίδιος ο ασθενής και να διαπιστώσει  την ΗΕΩ ακόμη και στα πολύ αρχικά στάδια, είναι ο  Πίνακας του Amsler.


            


Οδηγίες για την εξέταση με τον Πίνακα του Amsler :

  • Φορέστε τα κοντινά σας γυαλιά που φοράτε συνήθως στο διάβασμα.
  • Τοποθετήστε τον πίνακα σε απόσταση ανάγνωσης, 30-40 εκατοστά.
  • Σκεπάστε το ένα μάτι με το χέρι και συγκεντρώστε το βλέμμα σας με το άλλο μάτι στη μαύρη κηλίδα που βρίσκεται στο κέντρο του πίνακα.
  • Επαναλάβετε με το άλλο μάτι.

Σε περίπτωση που κάποια περιοχή του Πίνακα εμφανίζεται θολή, ή αν οι γραμμές εμφανίζονται παραμορφωμένες, καμπύλες ή μπερδεμένες μεταξύ τους (όπως στην παραπάνω εικόνα), να επισκεφθείτε τον οφθαλμίατρό σας το συντομότερο δυνατόν.


                                   

 

    Εικόνα 3 Φλουοροαγγειογραφία ΗΕΩ με αιμορραγία                 Εικόνα 4 Φωτογραφία βυθού και OCT HEΩ


Πώς αντιμετωπίζεται η Υγρή μορφή;

Υπάρχουν σήμερα διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση της υγρής ΗΕΩ σε επιλεγμένα περιστατικά.

  1. Η φωτοπηξία με λέιζερ.
    Σε αυτή χρησιμοποιείται λέιζερ υψηλής εντάσεως που όταν έρθει σε επαφή με την αλλοιωμένη περιοχή του αμφιβληστροειδή δημιουργεί μεγάλη θερμότητα. Αυτή η θερμότητα ουσιαστικά καίει και καταστρέφει τα παθολογικά νεοαγγεία, περιορίζοντας έτσι την εξέλιξη της νόσου, καταστρέφοντας όμως παράλληλα και τον παρακείμενο υγιή ιστό του αμφιβληστροειδή. Το αποτέλεσμα είναι ένα μικρό σκότωμα στο οπτικό πεδίο, που όμως συνήθως είναι πολύ λιγότερο σοβαρό από την απώλεια οράσεως που θα υπήρχε σε περίπτωση που δεν εφαρμοζόταν η φωτοπηξία.

    Η μέθοδος αυτή, κυρίως χρησιμοποιείται όταν τα νεοαγγεία δεν βρίσκονται κάτω από το κέντρο της ωχράς κηλίδας. Επειδή όμως υπάρχει μεγάλο ποσοστό υποτροπών, χρειάζεται τακτική μετεγχειρητική παρακολούθηση.
     
  2. Η χειρουργική αντιμετώπιση της υγρής μορφής, εξελίσσεται συνέχεια με νέες τεχνικές και στα χέρια ειδικών έμπειρων χειρουργών, μπορεί να έχουν σχετικά ικανοποιητικά αποτελέσματα. Δύο από αυτές τις τεχνικές είναι 1.η χειρουργική αφαίρεση της νεοαγγειακής μεμβράνης και 2. η μετατόπιση της ωχράς σε περιοχή μακριά από την χοριοειδική νεοαγγείωση.
     
  3. Η φωτοδυναμική θεραπεία με μια φωτοευαίσθητη ουσία, τη Verteporfin (Visudyne, CIBAVision), που χορηγείται ενδοφλέβια, κατακρατείται εκλεκτικά από τα παθολογικά νεοαγγεία και ενεργοποιείται με ειδικό λέιζερ (που δεν παράγει θερμότητα και δεν καίει τον αμφιβληστροειδή). Όταν ενεργοποιηθεί, προκαλεί θρόμβωση, απόφραξη και καταστροφή των νεοαγγείων, χωρίς να επηρεάζει τον παρακείμενο ιστό, περιορίζοντας έτσι την εξέλιξη της νόσου.

    Σε περιπτώσεις επανεμφάνισης των νεοαγγείων, η φωτοδυναμική θεραπεία μπορεί ασφαλέστατα να επαναλαμβάνεται ανά τρίμηνο. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η φωτοδυναμική θεραπεία , σε επιλεγμένεςπεριπτώσεις μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου ή και να βελτιώσει την όραση.

Θεραπεία της υγρής μορφής ΗΕΩ

 

Η σύγχρονη αντιμετώπιση της υγρής μορφής είναι οι ενδουαλοειδικές εγχύσεις, (δηλαδή οι ενέσεις στο εσωτερικό του ματιού), ειδικών φαρμάκων που καταστρέφουν τη δημιουργία των παθολογικών νεοαγγείων με την αναστολή του VEGF παράγοντα.
 

O VEGF παράγων (από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων Vascular Endothelial Growth Factor), ευνοεί την ανάπτυξη των παθολογικών νεοαγγείων.
 

Τα κυριότερα από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι το Lucentis (Ranibijumab) και το Avastin(Bevacijumab), ενώ βρίσκονται σε κλινικές μελέτες νέα φάρμακα.
 

Η έγχυση (ένεση) γίνεται με τοπική νάρκωση και σε συνθήκες αποστείρωσης στο χειρουργείο.  Η όλη διαδικασία είναι ανώδυνη, σύντομη και δεν χρειάζεται παραμονή στο Νοσοκομείο.
 

Περίπου ένα μήνα μετά, ο γιατρός θα εκτιμήσει το αποτέλεσμα της θεραπείας, με βυθοσκόπηση και OCT.
 

Συνήθως, απαιτούνται τρείς (3) ενέσεις αρχικά τους τρεις πρώτους μήνες και στη συνέχεια επαναλαμβάνονται ανάλογα με την κατάσταση της νόσου. Στα αρχικά στάδια της νόσου, η αποκατάσταση της όρασης μπορεί να είναι πλήρης. Γιαυτό έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση. 
 

Σε περίπτωση που υποπτεύεσθε ότι πάσχετε από τη μορφή αυτή, θα πρέπει να επισκεφθείτε οπωσδήποτε τον γιατρό σας το συντομότερο δυνατό, επειδή η εξέλιξη της νόσου είναι πολύ γρήγορη και μπορεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να χάσετε την οπτική σας οξύτητα.
 

Οι παλαιότερες θεραπείες περιελάμβαναν τη φωτοδυναμική θεραπεία και τη θεραπεία με ακτινοβολία Laser.  Σήμερα τείνουν να εγκαταλειφθούν, διότι δεν βελτιώνουν την οπτική οξύτητα, παρά μόνο σταθεροποιούν την όραση.

Μαρία Παπατζανάκη, MD,PhD
Χειρουργός Οφθαλμίατρος
Μέλος: